O Βυζαντινός Πύργος των Βρασνών: Ακοίμητος Φρουρός του Κόλπου!

prgvr

prgvr
Η απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους που έγινε το 1261 από τον Μιχαήλ Η΄ οδήγησε στο θρόνο της ήδη κατακερματισμένης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τη δυναστεία των Παλαιολόγων. Μακροβιότερη όλων, παρέμεινε στην εξουσία μέχρι την οριστική κατάλυση του Βυζαντινού κράτους το 1453, με την άλωση της Πόλης από τους Οθωμανούς.

 

Από το 1261 και μετά και ανάμεσα σε ασταθείς εσωτερικούς πολιτικοθρησκευτικούς κλυδωνισμούς και σε συνεχείς εξωτερικές απειλές, οι Παλαιολόγοι προσπάθησαν να αναστήσουν την παλιά δόξα και δύναμη του Βυζαντίου και να ξαναφτιάξουν την μεγάλη και ισχυρή αυτοκρατορία των προηγούμενων αιώνων.

Παρόλο που ήταν μια δύσκολη εποχή και η αυτοκρατορία έδινε αγώνα επιβίωσης, με τα οικονομικά της σε κακή κατάσταση, με εμφυλίους πολέμους και με σταδιακή συρρίκνωση της εδαφικής έκτασής της, στα χρόνια των Παλαιολόγων επιχειρήθηκε η ανασυγκρότηση του στρατού και έγιναν μεγάλες προσπάθειες για την οχύρωση των περιοχών που είχαν απομείνει στη Βυζαντινή επικράτεια με την ανέγερση πλήθους κάστρων, οχυρών και πύργων που θα προστάτευαν τόσο τον ντόπιο πληθυσμό, όσο και την διέλευση εχθρικών στρατευμάτων προς την Βασιλεύουσα.

Με την επανασύσταση του Βυζαντινού κράτους από το 1261 μ.Χ. και έπειτα η πόλη της Θεσσαλονίκης αποκτά ιδαίτερη γεωστρατηγική σημασία για την Αυτοκρατορία και λίγο αργότερα γίνεται πρωτεύουσα του ομώνυμου Δεσποτάτου της Θεσσαλονίκης που συγκροτείτε γύρω από αυτήν.

 

bzntth

bzntth

 

Η ανασυγκρότηση του Βυζαντινού κράτους όμως είναι περιορισμένη, γεωγραφικά και οικονομικά και αντιμετωπίζει συνεχώς σοβαρά προβλήματα.

Η απώλεια πλούσιων εδαφών και τα εμπορικά προνόμια που έχουν παραχωρηθεί στο παρελθόν σε σημαντικές εμπορικές πόλεις της Ιταλίας, κυρίως της Γένουας και της Βενετίας αποδυναμώνουν περισσότερο την αυτοκρατορία και φέρνουν διαρκώς νέες απειλές ιδιαίτερα στις παραλιακές περιοχές της.

Στις αρχές του 14ου αιώνα η Θεσσαλονίκη προσελκύει και αντιμετωπίζει έναν νέο εχθρό. Καταλανοί μισθοφόροι που πολιορκούν την πόλη και τις γύρω περιοχές.

Οι Καταλανοί είχαν προσληφθεί από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β’ για να αναχαιτίσει τις επιθέσεις των Τούρκων στη Μικρά Ασία. Όμως με αφορμή την αδυναμία πληρωμής από τον Ανδρόνικο προχώρησαν σε λεηλασίες στη Μακεδονία και τη Θράκη.

 

prgmx

prgmx

 

Οι ορδές αυτές των μισθοφόρων μετατρέπουν τη χερσόνησο της Κασσάνδρας σε ορμητήριο για τις επιδρομές τους στα παράλια της Πιερίας, στο Άγιο Όρος, στη Χαλκιδική, στον Στρυμονικό κόλπο (ή κόλπο Ορφανού), στα παράλια της Καβάλας, στη Θάσο, στα παράλια της Θράκης και μέχρι την Αλεξανδρούπολη και τα Δαρδανέλια.

Οι ντόπιοι πληθυσμοί των περιοχών αυτών αποδεκατίζονται και λεηλατούνται για πολλά χρόνια.

Η Αυτοκρατορία αντιδρά και περνά στην κατασκευή οχυρωματικών έργων κατά μήκος των ακτών της Μακεδονίας με την ίδρυση στρατοπέδων τακτικού στρατού σε μεγάλες πόλεις, αλλά και με την κατασκευή κυρίως πύργων σε καίρια και σε συντονισμένες αποστάσεις μεταξύ τους (Από Θεσσαλονίκη: Ευκαρπία, Άγιος Βασίλειος, Ρεντίνα, Βρασνά, Αμφίπολη, Λουτρά Ελευθερών, Νέα Πέραμος, Καβάλα, κτλ μέχρι την Αλεξανδρούπολη) που καλύπτουν την άμυνα των περιοχών που προαναφέραμε.

Στην πλάτη των Κερδυλλίων και στην θωριά του Στρυμονικού την εποχή εκείνη, θα χτιστεί ο Ακοίμητος Φρουρός του Κόλπου:

O Πύργος των Βρασνών !!!

 

prgfb

prgfb

 

Από τότε στέκει ορθός στο αγνάντεμα της θάλασσας και αντέχει σε πείσμα των καιρών και του χρόνου, σα να έχει μέσα του αθάνατη ψυχή θαρείς που δεν τον αφήνει να εγκαταλείψει την αποστολή του !!!

Βυζαντινοί στρατηλάτες, παλικάρια της κλεφτουριάς και αρματολίκια, Μακεδονομάχοι και στρατιώτες των Βαλκανικών πολέμων, πατριώτες στην αντίσταση της κατοχής, έδωσαν μάχες από τις πολεμίστρες του με Καταλανούς, Σλάβους, Τούρκους, Γερμανούς Ναζί και Βούλγαρους κομιτατζήδες. 

Εκεί στα λαγούμια του ξαπόστασαν και ήπιαν νερό, εκεί γιάτρεψαν τις πληγές τους, ευλογήθηκαν κάτω από τον ίσκιο του και εκεί κράτησαν με το αίμα τους ψηλά τα λάβαρα της Ελευθερίας και του Έθνους μας στους αιώνες !!

Σήμερα ο Πύργος στέκει και ακόμα αντέχει λαβωμένος από τις ανθρώπινες και φυσικές καταστροφές που έχει υποστεί τόσα χρόνια.

Στέκει όμως περήφανος να θυμάται το ένδοξο παρελθόν που έζησε, σα να μας φωνάζει να μην αφήσουμε να πέσει, να μην αφήσουμε αυτό το παρελθόν να ξεχαστεί ποτέ !!!

 

 

prgd

 

Ο Βυζαντινός Πύργος χτίστηκε στην βορειοανατολική πλευρά του ομώνυμου οικισμού των Βρασνών και βρίσκεται σήμερα μέσα στον αυλόγυρο της εκκλησίας του χωριού.

Η επιλογή του σημείου ανέγερσης του ήταν στρατηγικής σημασίας καθώς κατασκευάστηκε στην συμβολή των σημαντικών αξόνων επικοινωνίας (για την συγκεκριμένη εκείνη εποχή): 

Από Νότο - Βορά: της ευρύτερης περιοχής των Βρασνών και του Στρυμονικού κόλπου προς Αρέθουσα, Σέρρες

και από Δύση - Ανατόλη: της διόδου απο τον χώρο της λίμνης Βόλβης προς ανατολική Μακεδονία.

 

prgf

prgf

 

Ιστορία

Ελάχιστα ιστορικά στοιχεία είναι γνωστά για το κτίσμα και δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για την ιστορία του πύργου.

Γνωρίζουμε πως κτίστηκε κατά την Παλαιολόγεια περίοδο - αρχές του 15ου αιώνα - στο κέντρο του οικισμού των Βρασνών (*μετονομάσθηκαν σε "Βρασνά" το 1918).

Τα Βρασνά μνημονεύονται στους Αθωνικούς καταλόγους. Στα 1300 ανήκουν στο Κατεπανίκιο Στεφανινών, ενώ αργότερα στο Κατεπανίκιο της Ρεντίνας.

Ο Πύργος χρησίμευε για την οχύρωση του οικισμού και την προστασία του ντόπιου πληθυσμού, καθώς και για την ενίσχυση της φρούρησης του δρόμου από τη Βόλβη προς την πεδιάδα του Στρυμόνα.

Το σίγουρο είναι ότι το Οχυρό εξυπηρετούσε τις αμυντικές ανάγκες του οικισμού που υπήρχε τότε στην περιοχή, ενώ θα πρέπει να χρησίμευε και ως ορμητήριο στρατιωτικών δραστηριοτήτων.

 

 prgc

Ο πύργος βρίσκεται ακριβώς πίσω από την εκκλήσία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και εμπρός από το Κοιμητήριο, εντός του σημερινού χωριού των Βρασνών

 

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

   Σύμφωνα με έρευνα της 9ης Εφορείας Βυζαντινών αρχαιοτήτων ο πύργος αρχικά ήταν τριώροφος και στεγασμένος με επικλινές στέγαστρο, ίχνη του οποίου δυστυχώς δεν έχουν σωθεί.

Σήμερα σώζεται ο πρώτος όροφο (ο οποίος είναι μπαζωμένος) και τμήματά του ως και τον τρίτο.Το εμβαδό του είναι 50 τμ (7x7.30) και οι τοίχοι του έχουν πάχος 2.40 μ στη βάση του βαίνοντας σταδιακά μειούμενοι σε πάχος.

Ο πύργος είναι χτισμένος με ακανόνιστες πέτρες από την περιοχή και διαθέτει ενισχυτικές αντηρίδες (0.80 x 1.20) θυμίζοντας έτσι ανάλογα κτίσματα της παλαιολόγειας περιόδου στη Μακεδονία (πύργοι Γαλάτιστας, Αγίου Βασιλείου, Ευκαρπίας, Αγίας Μαρίνας, διάφορες οχυρώσεις στο Άγιο Όρος).

Τέλος σώζονται ίχνη από το ξύλινο πάτωμα του δευτέρου ορόφου και από το ροζ επίχρισμα του καπναγωγού.

 

prgb

prgb

 

Στερεωτικές εργασίες πραγματοποιήθηκαν τη δεκαετία του '80 και το 1997.

Οι εργασίες όμως υπήρξαν περιορισμένες, με αποτέλεσμα ο πύργος να χρειάζεται σήμερα πιο ολοκληρωμένες παρεμβάσεις αν όχι για την αναστήλωση, τουλάχιστον για τη διάσωσή του.

 

Σημερινή Κατάσταση

Ο πύργος δεν είναι σε καλή κατάσταση παρόλο που έγιναν κάποιες -περιορισμένες και ανεπαρκείς- εργασίες αναστήλωσης τη δεκετία του ’80 και το 1997.

 

prgfb

prgfb

 

Απο τον πρωτο όροφο και πάνω παντου υπάρχουν εμφανείς φθορές και ρηγματώσεις.

Επομένως πρέπει να γίνουν ΑΜΕΣΑ οι απαιτούμενες επεμβάσεις, ενέσεις, τοπικές ανακτήσεις ή ότι άλλο κρίνεται απαραίτητο.

Να σημειωθεί ιδιαιτέρως ότι δίπλα στον πύργο είναι κτισμένη η εκκλησία του χωριού και κατα συνέπεια πολύς κόσμος κινείται πολύ κοντά του.

 

vrsnxr

vrsnxr

 

Σήμερα ο Πύργος αποτελεί αναπόσπατη ιστορική κληρονομιά των Βρασνών και πόλο έλξης για τους επισκέπτες του παραδοσιακού οικισμού μας που διατηρεί ανέπαφη την ταυτότητα της κληρονομιάς αυτής.

Αντέχει πάντοτε πιστός στην Ιερή Αποστολή που του ανατέθηκε από τα βάθη των αιώνων.

Ακοίμητος και Παντοτινός Φρουρός του Τόπου και της Ιστορίας μας !!!

 

Έρευνα / Επιμέλεια / Σύνταξη: Τσολάκης Βασίλης

Πηγές: Topakasdlog /  protomastr.gr / Βυζαντινός Πύργος Βρασνών, Ζόμπου-Παπαδάμου - Ξάνθου, 9η Εφορεία / Χρονικά Παλαιολόγων / Υστεροβυζαντινή Περίοδος τομος Γ΄

 

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(4 ψήφοι)

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΝΕΑ