Το Eύρημα των Αρχαίων Σταγείρων: «Καθερέσατο το τέλος και τάς δ’ ἄλλας δαπάνας ἐλύσατο»

evrk

evrk
Η αρχαιότερη σωζόμενη επιγραφή του Ελλαδικού και ίσως του Ευρωπαϊκού χώρου, ένα από τα αρχαιότερα ντοκουμέντα διαγραφής χρεών παγκοσμίως -θέμα δραματικά επίκαιρο στα χρόνια μας- προέρχεται από την πατρίδα του Αριστοτέλη, τα Αρχαία Στάγειρα, χρονολογείται στα πρώτα πενήντα χρόνια ίδρυσης της πόλης, ενώ μας κληροδοτεί και το όνομα του άρχοντα (Θέσπις) που προχωρά στη διαγραφή του χρέους των πολιτών.

 

Πρόκειται για την επιγραφή που υπάρχει στο μαρμάρινο υπέρθυρο της κεντρικής πύλης των τειχών της περιόδου των αρχαϊκών χρόνων, της πρωιμότερης φάσης των οχυρώσεων, αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα και σχετίζεται με τα πρώτα πενήντα χρόνια από την ίδρυση της πόλης από τους Ανδρίους.

 

evrlnt

evrlnt

 

Το εύρημα παρουσιάστηκε στις 17 Δεκεμβρίου 2016 από τον αρχαιολόγο ανασκαφέα των αρχαίων Σταγείρων κ. Κώστα Σισμανίδη σε εκδήλωση που θα πραγματοποιήθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης με αφορμή την ανακήρυξη του 2016 ως «Επετειακού Ετους Αριστοτέλη».

Όπως είχε αναφέρει τότε ο κ. Σισμανίδης στην «Εφ.Συν.», «η κεντρική πύλη των αρχαϊκών τειχών πάνω στα οποία ανεγέρθηκαν και τα βυζαντινά τείχη είχε άνοιγμα 1,80 μ., διατηρήθηκε σε μέγιστο ύψος 1,50 μ. δεν σώζει στοιχεία από το κατώφλι της και ίσως συμπτωματικά βρίσκεται σε απόσταση δύο μέτρων από τον τάφο του Αριστοτέλη».

Το μαρμάρινο υπέρθυρο εντοπίστηκε σπασμένο, λείπει το κομμάτι του κέντρου, και το συνολικό μήκος του θα πλησίαζε τα 2,50 μ., το ύψος του φτάνει το μισό μέτρο, το πάχος του κυμαίνεται από 0,15 έως 0,20 μ., και πάνω του είναι χαραγμένοι και αντιμέτωποι ένας λέοντας και ένας κάπρος. Από τον κάπρο διατηρείται το πίσω μισό του σώμα, ενώ από το λιοντάρι στα δεξιά λείπουν το κεφάλι και τα μπροστινά του πόδια.

 

evrm

evrm

Το χαμένο κεντρικό τμήμα της σύνθεσης δίνει την αφορμή στον κ. Σισμανίδη να προχωρήσει σε μια ακόμη προκλητική εικασία, διόλου μακριά βέβαια από τα υφιστάμενα δεδομένα, καθώς πιθανολογεί ότι το κομμάτι που λείπει ίσως χρησιμοποιήθηκε για την ανέγερση του τάφου του Αριστοτέλη τρεις αιώνες αργότερα, ενώ είναι γνωστό ότι ο τάφος του Σταγειρίτη φιλοσόφου έχει οικοδομηθεί από πολλά μαρμάρινα κομμάτια που φέρουν κι άλλες επιγραφές οι οποίες για να καταγραφούν και να μελετηθούν πρέπει να «διαλυθεί» το μνημείο και να ανασυσταθεί.

Η παρουσία του κάπρου, ασυνήθιστη κατά τα άλλα, στο συγκεκριμένο υπέρθυρο, κατά τον κ. Σισμανίδη, «αποτελεί ένα από τα σπάνια έργα μνημειακής αρχαϊκής πλαστικής από τον βορειοελλαδικό χώρο, είναι απόλυτα φυσική και δικαιολογημένη, εφόσον είναι γνωστό ότι ο κάπρος αποτελούσε το ιερό ζώο και σύμβολο των Σταγείρων, διακοσμώντας μάλιστα όχι μόνον τα ασημένια τετράδραχμά της πόλης, αλλά και όλες τις άλλες νομισματικές της υποδιαιρέσεις.

"Κάπρος" άλλωστε ήταν το κοινό αρχαίο όνομα τόσο για το λιμάνι των Σταγείρων όσο και για τη νησίδα απέναντί τους». (σ.σ. Σημερινή ονομασία του νησιού Καυκανάς)

 

ns

ns

Το νησάκι Καυκανάς σήμερα

 

Περιφερειακά της παράστασης με τα ζώα υπάρχουν επιγραφές του 6ου αιώνα π.Χ. λιγότερο ή περισσότερο δυσδιάκριτες λόγω της φθοράς με τις δύο μεγαλύτερες, πίσω και κάτω από τον κάπρο.

Η μεγαλύτερη αναπτύσσεται σε τρεις οριζόντιους στίχους με ύψος γραμμάτων 2,5-3 εκ. και έχει χαραχτεί βουστροφηδόν, γεγονός που συνηγορεί στη χρονολόγησή της. Η δεύτερη είναι δυσδιάκριτη.

 

evrk

evrk

 

Στη μεγαλογράμματη βουστροφηδόν επιγραφή και σε ευβοϊωνικό αλφάβητο αναγράφεται «ΘΕΣΠΙΣ ΕΣ Π|ΕΝΤΕ ΔΡΑΧΜΑ[Σ] | ΚΑΘΕΡΕΣΑΤΟ ΤΟ ΤΕ|ΛΟΣ / ΚΑΙ ΤΑΣ Δ’ΑΛΛΑΣ Δ|[ΑΠΑΝΑΣ ΕΛ] ΥΣΑΤΟ», δηλαδή «Θέσπις ἐς πέντε δραχμά[ς] καθερέσατο το τέλος / και τάς δ’ ἄλλας δ[απάνας ἐλ]ύσατο».

Σύμφωνα με τον κ. Σισμανίδη, «από την άποψη του περιεχομένου της, φαίνεται ότι η επιγραφή αποτελεί ένα μοναδικό φορολογικό κείμενο των πρώτων αποίκων κι αυτό επειδή, μολονότι ελλιπής και δυσανάγνωστη, δείχνει να παραπέμπει σε μια ειδική φορολογική ρύθμιση, που εισήγαγε κάποιος άρχοντας της πόλης (ο Θέσπις εν προκειμένω) και η οποία θα ανακούφιζε προφανώς σημαντικά τους πολίτες.

Είναι προφανές ότι ο συγκεκριμένος άρχοντας μείωσε έναν δυσβάσταχτο φόρο στο λογικό, όπως φαίνεται, ποσόν των πέντε δραχμών, απήλλαξε όμως πιθανότατα τους πολίτες και από το άχθος όλων των άλλων φορολογικών βαρών, που φαίνεται ότι μέχρι τότε ήταν μεγάλα».

Διερωτάται μάλιστα αν «είχαν άραγε σχέση οι καταργηθέντες αυτοί φόροι με το μεγάλο οικονομικό κόστος της οικοδόμησης της συγκεκριμένης αρχαϊκής οχύρωσης, στο υπέρθυρο της κύριας πύλης της οποίας χαράχτηκε αυτή η επιγραφή».

Στη δεύτερη επιγραφή διαβάζουμε «... ΟΣ ΕΠΟΙΕΣΕΝ ΣΤΑΓΙΡΙΤΕ[Σ]…» ή «...ος ἐποίεσεν σταγιρίτε[ς]…». Ο αρχαιολόγος πιθανολογεί ότι στην αρχή της επιγραφής θα υπήρχε το όνομα του γλύπτη που φιλοτέχνησε το υπέρθυρο και, αν διαβάζουμε σωστά τα δύο πρώτα και το τελευταίο γράμμα της καταληκτικής λέξης της επιγραφής, εξαιρετικά σημαντικό φαίνεται το γεγονός ότι ο γλύπτης αυτός ήταν Σταγειρίτης, αφού δίνεται ο εθνικός του προσδιορισμός.

Πρόκειται για την πρώτη και μοναδική, μέχρι σήμερα, φορά, που υπάρχει επιγραφική μαρτυρία για την πόλη των Αρχαίων Σταγείρων στην περιοχή «Λιοτόπι» της Ολυμπιάδας Χαλκιδικής και μάλιστα πολύ πρώιμη.

 

6710 426794454069020 1260105657 n

6710 426794454069020 1260105657 n

Τα Αρχαία Στάγειρα στην χερσόνησο Λιοτόπι στην Ολυμπιάδα

 

Πληροφορίες από: Εφημερίδα των Συντακτών

Επιμέλεια - Σύνταξη: Τσολάκης Βασίλης

 

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΝΕΑ